TẬP 5 - VIỆC CHÚNG TÔI LÀM (07-12/1967)
Là lính thì phải thích nghi.
Ra trận với một tâm thế nhất định, rồi tùy tình huống mà thích nghi.
Thích nghi với sự khốc liệt. Thích nghi với ...
... chém giết, chết chóc.
Rồi dần dà không còn thấy cắn rứt nữa.
Chính xác là không quá cắn rứt nữa.
Khi mới sang Việt Nam,
thấy nhiều chuyện lạ lùng, tôi chất vấn vài lính Thủy quân lục chiến,
và họ bảo đây là chiến tranh, những điều đó là bình thường.
Tôi nhập tâm câu đó: Đây là chiến tranh,
những điều đó là bình thường.
Rồi câu này trở thành tâm thế của tôi.
Đây là chiến tranh,
những điều đó là bình thường.
Tối nay, tôi sẽ nói chuyện về Việt Nam.
Cuộc chiến tiến bộ khá ngoạn mục so với 1965, khi binh sĩ mới sang đó.
Tầm kiểm soát dân của Việt Cộng đang bị phá vỡ.
Hè năm 1967,
những chỉ huy ở Việt Nam
bên ngoài vẫn tỏ ra lạc quan
dù có thể trong lòng nghi ngại.
Bộ chỉ huy Mỹ ở Việt Nam, MACV,
tuyên bố đã tiêu diệt 200 ngàn quân địch,
và báo với Tổng thống rằng “điểm vượt ngưỡng” quan trọng -
thời điểm Mỹ và quân Việt Nam Cộng Hòa
giết nhiều quân Việt Cộng và Bắc Việt
hơn số quân địch có thể bổ sung - có vẻ như đã đạt được
trên hầu hết lãnh thổ Nam Việt Nam.
Nhưng Mỹ đã tổn thất gần 75 ngàn quân
Tính đến ngày 4/7, 14.624 người Mỹ đã chết,
và khi trao đổi riêng, nhiều sĩ quan không lạc quan như chỉ huy.
Từ Sài Gòn, R.W. Apple của New York Times
nêu quan điểm của báo: “Chiến thắng không trong tầm tay”,
mà ngược lại, “có thể ngoài tầm với”.
Đúng là địch ít khi thắng trận,
tức là không đẩy được quân Mỹ khỏi chiến trường.
Nhưng cũng đúng là thắng lợi của Mỹ có vẻ chẳng ảnh hưởng gì cụ thể.
Các đơn vị địch tơi tả mau chóng được tái trang bị và bổ sung.
Chương trình bình định - chinh phục con tim và khối óc
của dân Nam Việt Nam - không có hiệu quả.
Sài Gòn chỉ kiểm soát được một phần nhỏ
diện tích tương đương bang Florida.
Chính quyền Sài Gòn vẫn bị dân ghét và vẫn tham nhũng tràn lan.
Tổng thống Johnson buộc phải tăng thuế
để trang trải chiến phí ngày càng tăng.
Cải cách xã hội đầy tham vọng - xóa đói giảm nghèo - đang thụt lùi.
Mùa hè đó, bạo loạn chủng tộc lan tràn các thành phố Mỹ.
Tổng thống điều động quân đội tới Detroit để chấm dứt 5 ngày bạo động
làm chết 43 người, hủy hoại hàng trăm nhà cửa.
26 người khác thiệt mạng ở Newark, New Jersey.
Sự kiện này một lần nữa cho thấy hố ngăn cách giữa người Mỹ da trắng và da đen.
Chỉ 1/3 dân công nhận Việt Nam có tiến bộ,
trong khi một nửa không đồng tình
với cách Tổng thống điều hành cuộc chiến.
Trong khi đó, Lê Duẩn và các đồng chí ở Hà Nội bí mật lên kế hoạch
cho cuộc tấn công mới để tiêu diệt
chính quyền mà họ gọi là ngụy quyền Sài Gòn,
và cho Mỹ thấy không thể thắng bằng giao tranh.
Có giai thoại rằng năm 1967, người ta xuống tầng hầm Lầu Năm Góc.
Cả tầng hầm chứa hệ thống máy tính chủ.
Họ nhập mọi dữ liệu định lượng - số tàu chiến, máy bay, xe tăng,
trực thăng, pháo binh, súng ống, đạn dược - mọi thứ có thể đo đếm được
vào máy chủ và hỏi: “Khi nào ta thắng ở Việt Nam?”
Họ bỏ dữ liệu vào hôm thứ Sáu. Máy tính hì hục suốt cuối tuần.
Thứ hai họ quay lại thì máy tính nhả ra đáp án,
viết rằng: “Thắng từ năm 1965 rồi”.
Vấn đề là địch là một phần của bài toán, nhưng máy lại không có dữ liệu về địch.
Đến giữa năm 1967, gần nửa triệu quân Mỹ đã đến Việt Nam,
và hàng ngàn quân nữa sắp sang.
Chỉ 20% số quân tham gia chiến đấu.
số còn lại phục vụ hậu cần.
Không ai trong số binh sĩ được dạy
về những người họ đánh, và những người họ bảo vệ.
Lính tráng gọi người Việt là “gook” - từ Thủy quân lục chiến Mỹ dùng
để gọi dân Haiti và Nicaragua trong thời Mỹ chiếm đóng các nước này,
và gọi địch thủ châu Á ở Triều Tiên;
hoặc "slope”, chỉ người Nhật trong chiến tranh ở Thái Bình Dương;
hoặc "dink”, từ dân Úc gọi dân Trung Quốc.
Lúc huấn luyện tân binh, họ dạy rằng chúng tôi sẽ đi đánh bọn gook.
Chữ này có cả trong bài hát khi tập chạy.
Khi tập đâm lê, chẳng ai nói gì đến người Việt.
Toàn gọi là bọn gook thôi.
Người Việt là con người, chứ bọn gook thì... gần như súc vật.
Lính gọi nhà cửa ở Việt Nam là hooch,
biến thể của tiếng Nhật để chỉ chỗ ở,
mà họ học được từ trận đánh ở Okinawa trong Thế chiến thứ Hai.
Lính gọi phụ nữ Việt cao tuổi là “mama san”,
từ họ hay gọi mấy tú bà ở nhà thổ Nhật trong thời Mỹ tạm chiếm.
Việt Cộng và người Bắc Việt
gọi lính Mỹ là “quân xâm lược”, “bọn đế quốc”,
và ...
“giặc Mỹ”.
Nam Việt Nam được chia thành bốn vùng chiến thuật.
Đến hè 1967, quân Mỹ phải chiến đấu trên cả bốn vùng
Ở Quân khu 4, “Hải quân Nước nâu”
tuần tra sông ngòi, kênh rạch và đầm lầy
ở Đồng bằng sông Cửu Long,
lùng sục địch quân.
ở Quân khu 3, Lục quân càn quét rừng
khu Tam giác sắt, thánh địa của Việt Cộng gần Sài Gòn
nơi Mỹ nghĩ địch đã bị quét sạch sau các chiến dịch lớn hồi đầu năm.
Ở Quân khu 2, một loạt trận đánh đẫm máu
trên Tây Nguyên quanh Đắc Tô đã tạm đẩy
quân Bắc Việt lùi lại Campuchia và Lào.
Nhưng các trận khốc liệt nhất
ở Quân khu 1 - gồm 5 tỉnh cực Bắc Nam Việt Nam -
tác chiến chủ yếu là Thủy quân lục chiến.
Khu vực này có hơn 2.5 triệu dân,
98% sống trong vùng đồng bằng trồng lúa nhỏ hẹp dọc Biển Đông.
Thủy quân lục chiến muốn triệt tiêu Việt Cộng ở đây,
và bảo vệ an ninh cho dân từng làng, từng xã.
Vùng cao nguyên trống trải rộng lớn
kéo dài về phía Tây tới tận Lào
có thể để mặc cho địch quân.
“Cuộc chiến thực sự là ở giữa lòng dân” -
Trung tướng Thủy quân lục chiến Victor Krulak tuyên bố
“chứ không phải ở trên núi”.
Nhưng Tướng William Westmoreland,
tổng chỉ huy quân Mỹ, e ngại
hàng ngàn quân chính qui Bắc Việt
đang chuẩn bị chiếm hai tỉnh cực Bắc.
Tìm và diệt địch vẫn là mục tiêu số một của ông.
Ông quyết đưa Sư đoàn 3 Thủy quân lục chiến
lên phía Bắc để đối đầu,
thiết lập căn cứ ở Đông Hà, và chia quân giữ các cứ điểm
ở Gio Linh, Cồn Tiên, Cam Lộ, Trại Carroll, Rockpile và Khe Sanh.
Khe Sanh bao quát Đường 9, quốc lộ theo hướng Đông Tây
mà Westmoreland hy vọng mang quân Mỹ vượt biên giới sang Lào, nơi bộ đội và trang bị
từ Bắc Việt đổ vào Nam theo Đường mòn Hồ Chí Minh.
Nhưng hàng ngàn Thủy quân lục chiến giữ biên giới
nằm trong tầm pháo kích và hỏa tiễn
của quân Bắc Việt, được bố trí
bí mật trong Khu phi quân sự.
Nói cho tôi biết... Đơn vị anh có đủ quân số không?
Lúc mới đến tôi có 13 người.
4 ngày rồi, giờ còn lại bao nhiêu?
Sáu.
Súng thì kẹt đạn, bùn đất thì ... làm mọi thứ chậm lại.
Pháo kích khắp nơi.
Mọi thứ trở nên khá vô ích và đôi khi rất nản lòng.
Tôi không đến nỗi tê liệt, nhưng cũng sợ chứ.
Tôi biết trước sau gì cũng đến lúc thôi.
Mà mình chẳng làm gì được. Chỉ còn biết nhờ Trời thôi.
Binh nhất John Musgrave quê ở Fairmount, Missouri,
tình nguyện gia nhập Sư đoàn 3 Thủy quân lục chiến,
đến vùng đầy dấu tích chiến tranh gần Cồn Tiên
cách Khu phi quân sự vài cây số về phía Nam.
Thủy quân lục chiến đóng tại Quân khu 1 trong Sư đoàn 3
vào xuân - hè 1967 gọi Khu phi quân sự là “Tử địa Thủy quân lục chiến”.
Tiểu đoàn 1 của Musgrave chịu nhiều thương vong
trong hàng loạt cuộc càn đẫm máu,
đến mức bị xem là đơn vị đen đủi.
Lính tiểu đoàn bị gọi là “Người chết biết đi”.
Tôi vào Thủy quân lục chiến để được nhập bọn với dàn lính siêu nhất.
Tôi thấy chỉ lên phía Bắc đánh nhau với quân Bắc Việt mới siêu đẳng.
Tôi chưa bao giờ hối tiếc quyết định đó.
Có những lúc bị pháo kích,
tôi thầm nghĩ: “Sao mình dại thế nhỉ?”
Nhưng tóm lại: nếu sống đến 63 tuổi,
tôi không muốn sáng nhìn vào gương
thấy một người không dám sống hết mình
vì điều mình tin tưởng,
đùn đẩy việc khó cho người khác.
Tôi nhớ mọi đụng độ lớn với quân Bắc Việt đều do họ phục kích chúng tôi.
Họ không đánh nếu không có quân số áp đảo,
và họ tác chiến trong môi trường quen thuộc.
Họ biết rõ địa hình; chúng tôi thì không.
Họ thực sự rất giỏi.
Bộ đội Bắc Việt trang bị súng AK của Liên Xô
cực kỳ bền và chắc.
Thủy quân lục chiến dùng súng M-16 mới cấp,
loại súng từng bị lỗi chết người trong thiết kế;
phải được lau chùi liên tục, và hay bị kẹt giữa lúc đánh nhau.
Súng của họ bắn tốt, còn súng bọn tôi thì không.
Súng M-16 như cứt.
Lúc gặp địch không lẽ lại cầm đạn mà ném.
Chúng tôi gặp trục trặc hoài.
Tôi căm thù địch thực sự.
Thực sự căm thù.
Tôi căm ghét họ ghê gớm,
và cũng sợ họ lắm.
Trời, họ làm tôi khiếp đảm.
Mà càng sợ thì tôi lại càng căm ghét họ.
Tôi chỉ giết một người ở Việt Nam.
Đó là người đầu tiên tôi hạ sát.
Cảm giác tội lỗi khiến tôi phát bệnh.
Tôi nghĩ nếu phải làm việc này trong 13 tháng chắc tôi phát điên mất.
Có lần tôi chứng kiến một lính Thủy quân lục chiến đạp mìn cóc,
lúc đó tôi mặc cả với với quỉ dữ rằng: “Tôi sẽ không giết thêm ai nữa
trong thời gian ở Việt Nam.
Nhưng thấy bọn gook là tôi quật chết;
thấy bọn dink là tôi xử đẹp;
thấy bọn zip là tôi quất hết.
Thế thôi, chứ tôi không giết người”.
Cứ biến chủ thể thành khách thể.
Nguyên tắc sơ đẳng của phân biệt chủng tộc.
Hóa ra đó là công cụ rất cần thiết khi đẩy trẻ con ra đánh trận,
để giữ chúng tỉnh táo làm phận sự.
Một lần đi tuần sớm, Musgrave chứng kiến
một máy bay Mỹ sà xuống ném bom napalm
vào địch đang nấp sau bụi cây.
Ông nghe tiếng họ bắn AK vào máy bay
cho đến tận giây phút họ chìm trong lửa.
“Nếu địch sẵn sàng chết kiểu này” - ông nghĩ -
“cuộc chiến sẽ còn dằng dai lâu”.
Họ biết nếu phục kích thật gần rồi xen vào giữa đội hình,
thì chúng tôi không dám gọi máy bay oanh tạc vào vị trí mình.
Những trận như thế chúng tôi gọi là hỗn chiến.
Đánh kiểu đó sát rạt nhau, chí tử,
và khiếp đảm tột độ.
Thủy quân lục chiến bị dàn mỏng, không trụ nổi
ở khu vực họ khó nhọc mới chiếm được.
Họ liên tục chuyển quân từ cứ điểm này
tới cứ điểm khác, lùng địch dọc Khu phi quân sự.
Tôi bắt đầu vỡ mộng khi phải quay lại
đánh nhau ở những chỗ mới đánh trước đó.
Chúng tôi cứ đánh chiếm, rồi rời đi, và quân Bắc Việt chiếm lại chỗ đó.
Đâu ai muốn bị thương ở những điểm mình đã đánh qua rồi.
Chiến tranh là giành lãnh thổ.
Chúng tôi có nhiệm vụ chiếm lãnh thổ địch
và không cho địch chiếm lại.
Sáng ngày 2/7 năm 1967, Tiểu đoàn 1
bắt đầu một cuộc càn nữa ra phía Bắc Cồn Tiên.
Khi đến giao điểm mà họ gọi là “Bãi chợ”,
cách căn cứ chưa đến 4 km, họ bị phục kích.
Một đại đội coi như bị xóa sổ.
Đại đội của John Musgrave xông đến cứu người sống sót,
nhưng gặp hỏa lực phải nằm kẹt ở đó.
Đó là một trong những ngày tồi tệ nhất của Thủy quân lục chiến ở Việt Nam -
53 người chết, và 190 người bị thương được khiêng khỏi trận địa.
34 người thiệt mạng bị bỏ xác lại.
Hai ngày sau, khi Thủy quân lục chiến
quay lại tìm xác thì thấy một số lính chết
vì súng M-16 kẹt đạn khi địch xáp lại gần.
Nhiều người bị hành quyết, bắn vào mặt,
hoặc dí súng bắn vào gáy,
một số thi thể bị gài bẫy,
một số khác bị cắt xẻo.
Bộ chỉ huy Thủy quân lục chiến
thèm bắt được tù binh Bắc Việt
đến mức treo thưởng 3 ngày nghỉ phép
nếu chúng tôi nộp được 1 tù binh.
Có dễ thế đâu! Anh hiểu không?
Họ không biết... ngoài này chúng tôi làm gì à?
Họ không biết ta chọi loại địch thủ nào à?
Tôi phải nói rõ, chúng tôi không tra tấn
và cũng không cắt xẻo tù binh.
Nhưng muốn là tù binh thì phải còn sống đến khi bị đưa về tuyến sau.
Còn địch rơi vào tay chúng tôi thì đời hắn coi như tàn.
Tôi chẳng biết giải thích sao cho có lý nữa.
Khu Roxbury của tôi là khu người Mỹ gốc Phi,
còn Nam Boston là khu toàn Công giáo Ailen.
Ghét nhau lắm.
Dân Nam Boston ghét bọn tôi, bọn tôi cũng ghét họ.
Nhưng thật trớ trêu, chúng tôi vào chiến trường cùng nhau.
Người Việt Nam không quan tâm ta đến từ Roxbury hay Nam Boston.
Với họ, ta chỉ là người Mỹ thôi. Và họ muốn giết ta vì ta là người Mỹ.
Binh nhì Roger Harris gia nhập Thủy quân lục chiến
một phần vì muốn làm “đấu sĩ" đi giết kẻ thù của đất nước.
Ngày 28/7, hai tuần sau khi Tiểu đoàn 1 tơi tả của John Musgrave rút về
để nghỉ ngơi hồi phục,
Roger Harris và Tiểu đoàn 2 rời Cồn Tiên,
hành quân vào phía Nam, trong Khu phi quân sự.
Chúng tôi muốn Quân đội Bắc Việt bị lộ mặt.
Kế hoạch là ta tung mồi nhử
rồi sẽ ập vào dập bom xuống đầu địch.
Tiểu đoàn của Roger Harris tiến vào Khu phi quân sự
dọc theo đường mòn dẫn tới sông Bến Hải.
Nhưng tham mưu không lường được cây cầu bê tông bắc qua suối
quá hẹp và yếu, không kham nổi thiết giáp.
Thủy quân lục chiến đành vi phạm nguyên tắc sơ đẳng trong chiến thuật bộ binh -
quay ngược về lối họ đã hành quân vào.
Địch quân đã chờ sẵn.
Trận phục kích lớn lắm.
Quá nhiều người chết.
Và...
... thật điên loạn.
Thủy quân lục chiến phải vượt qua hỏa lực cối,
súng máy và B40, B41.
Tôi cực kỳ nể trọng quân đội Bắc Việt.
Tôi đã thấy có người xông ra đối đầu xe tăng
có trang bị đại liên 50 và pháo 90mm -
người dám đánh với xe tăng, điều đó thể hiện tinh thần họ.
Đại đội của Roger Harris trấn giữ phía sau,
bị quân địch bố ráp tứ phía.
Thủy quân lục chiến lê lết khỏi Khu phi quân sự
cùng các xe thiết giáp bị đánh tơi tả,
chất đầy lính Mỹ chết và bị thương.
Tiểu đoàn chịu 214 thương vong.
Thủy quân lục chiến có một ngày tồi tệ.
Nhiều người chết.
Người bị bắn cụt chân. Người bị xe tăng cán.
Tôi không muốn nhắc nữa, hôm đó ...
đúng là một ngày tồi tệ.
Dịp "bầu cử” đã đến ở Việt Nam,
là ngày trọng đại ở thôn Hương Thọ Phú và nhiều thôn làng trên toàn quốc.
Dân diện quần áo đẹp trong dịp này.
Thủ tướng Nam Việt Nam Nguyễn Cao Kỳ
đã đập tan các đối thủ Phật giáo năm 1966,
nhưng người Mỹ và các đối thủ chính trị ép ông phải thực thi dân chủ
ít nhất là trên danh nghĩa: bầu cử Quốc hội,
lập hiến pháp mới, và hứa hẹn bầu cử
chọn Tổng thống và Phó tổng thống.
Khi đối thủ xưa của Kỳ là Nguyễn Văn Thiệu
tuyên bố muốn thách thức Kỳ để giành vị trí cao nhất,
Sài Gòn lại có nguy cơ tan rã.
Chúng tôi theo dõi cuộc đối đầu giữa Thiệu và Kỳ.
Đúng là một trò chơi.
ở Việt Nam, cả nước theo dõi
như đang xem phim vậy.
Không phải theo dõi xem giữa Thiệu và Kỳ
người nào được dân chúng ủng hộ,
mà xem người nào được Mỹ và Nhà Trắng hậu thuẫn.
Ellsworth Bunker, Đại sứ Mỹ,
gọi cả hai đến tư dinh và cảnh báo
Hoa Kỳ không chấp nhận cuộc tranh giành quyền lực nào nữa.
Thiệu và Kỳ phải gặp các tướng lĩnh
và định ra ai sẽ tranh cử tổng thống,
và ai sẽ đứng chung liên danh.
Cuối cùng, Thiệu chiếm ưu thế.
Ông không huyên hoang, tính cách vững chãi,
chỉ thích quyền lực và làm giàu,
lại được coi là ít gây rắc rối cho Washington.
Kỳ sẽ làm Phó tổng thống.
Liên danh của họ thắng, nhưng chỉ được 35% phiếu.
Những người kêu gọi chấm dứt chiến tranh không được tham gia tranh cử.
Nhiều người theo Phật giáo tẩy chay bầu cử.
Nhiều người không dám đi bầu vì Việt Cộng đe dọa.
Nhưng Bộ Ngoại giao Mỹ lập tức tuyên bố
cuộc bầu cử là một “bước tiến” quan trọng.
Một số người Nam Việt Nam tin cuối cùng cũng có ổn định nhất định.
Những người khác thì không chắc lắm.
Đúng là họ có tham nhũng.
Cả Thiệu và Kỳ đều lạm quyền.
Chúng tôi phải trả giá đắt vì có những lãnh đạo như Kỳ và Thiệu.
Và chúng tôi tiếp tục phải trả giá.
Cha tôi lúc đầu phục vụ Lục quân Mỹ.
Khi Không quân thành lập, ông chuyển sang Không quân.
Thường là đứa con gái da đen duy nhất trong lớp.
Nhìn ảnh lớp, tôi như hạt sôcôla nhỏ trong ly kem vani.
Tôi học giỏi lắm.
Tôi hay được khen: “Ôi, cô này nói chuẩn quá”.
Họ tránh nói: “Da đen mà nói chuẩn thế à”,
hoặc dùng từ nào đó còn ít lịch sự hơn.
Cha Eva Jefferson từng phục vụ một năm ở căn cứ không quân ở Việt Nam.
Khi trở về, ông tin Mỹ không nên dính líu vào đó.
Khi con gái ông vào Đại học Northwestern
ở Evanston, ngoại vi Chicago, vào tháng 9 năm 1967,
cuộc chiến chưa choán hết tâm trí sinh viên.
Chiến tranh lúc đó chưa phải là vấn đề.
Kiểu như: “Tổng thống toàn tâm lo cho dân mà.
Dĩ nhiên ông ấy chỉ tham chiến nếu cuộc chiến đó hợp lý”.
Tôi nghĩ phần lớn dân chúng Mỹ nghĩ thế.
ở Đại học Nebraska,
Jack Todd cũng ủng hộ cuộc chiến.
Ông nhiệt tình đến mức năm 1966 đã đăng ký
học huấn luyện sĩ quan Thủy quân lục chiến.
Lúc vào Thủy quân lục chiến tôi nghĩ mình muốn thế này thôi mà
Mục tiêu là trở thành chỉ huy, làm Trung đội trưởng ở Việt Nam.
Nhưng thời gian trôi qua và cuộc chiến tiếp diễn,
Todd và nhiều bạn bè bắt đầu nghĩ khác đi.
Lúc trẻ ai cũng trải qua nhiều thay đổi.
Nhưng chúng tôi trải qua thay đổi cực lớn với tốc độ cực nhanh.
Văn hóa, âm nhạc, mọi thứ chúng tôi nghe,
mọi thứ chúng tôi nghĩ, đều biến chuyển -
tâm điểm của mọi thứ là Việt Nam. Việt Nam là nền tảng của mọi việc.
Ban đầu chỉ là tiếng rì rào, rồi ồn đến mức ai cũng nghe,
rồi chiếm trọn tâm trí, chẳng cách nào thoát nổi.
Todd học trường sĩ quan tại Trại upshur ở Quantico, Virginia,
lòng vẫn hoài nghi về cuộc chiến.
Tôi nghĩ những chuyện đau lòng trên chiến trường, hình ảnh, tin tức,
và thực tế là không hề có tiến bộ, bắt đầu tác động đến chúng tôi.
Hè năm 67, lúc ở Trại upshur,
tôi vẫn còn muốn đi giết người Việt Nam.
Nhưng sang tháng 10, tôi đã hoàn toàn chống chiến tranh.
Tối qua Westmoreland vào gặp tôi...
bảo ông ấy tăng cường hỏa lực và oanh tạc
vào Khu phi quân sự tuần rồi,
nhưng địch còn tập trung hỏa lực nhiều hơn ta,
mức độ chưa từng thấy trong lịch sử chiến tranh...
Vâng. ...hơn rất nhiều so với hỏa lực
dội xuống Berlin hay Tokyo.
Ông nói muốn bảo vệ Khu phi quân sự
khỏi quân Bắc Việt thì chỉ còn cách
đánh bom các vị trí pháo địch.
Vâng. Ngừng ném bom, như bọn ngốc đề nghị,
không khác nào tự sát.
Nói ngừng ném bom tức là nói: “Hãy giết thêm lính Mỹ”.
Ngừng ném bom, như bọn ngốc đề nghị,
Vâng. Nếu ta ngừng ném bom mà họ không đàm phán
và không đáp ứng gì,
thì có nghĩa là chúng ta giết thêm nhiều người Mỹ, thế thôi.
Vâng.
Cả chiến dịch ném bom miền Bắc,
đánh phá tập trung quanh Khu phi quân sự,
lẫn những đề nghị bí mật
của Tổng thống Johnson về việc ngưng ném bom
đều không tác động đến Lê Duẩn
và những lãnh đạo khác của Bắc Việt Nam.
Nhưng Lê Duẩn, cũng như Johnson,
trong mùa hè đó cũng đang ở thế khó.
Cuộc chiến chống Mỹ chẳng đạt được gì ngoài thế bế tắc đẫm máu.
Một số chỉ huy Việt Cộng ở miền Nam
không ưa việc Hà Nội chỉ đạo chiến thuật.
Nhiều dân Bắc Việt mệt mỏi vì chiến tranh,
vì cuộc sống xáo trộn vì bom đạn,
cơ sở vật chất bị bom phá hủy.
Những người được kính yêu nhất nước,
Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp, kêu gọi dân kiên nhẫn
tiếp tục cuộc chiến tiêu hao mà họ vẫn tin
cuối cùng rồi sẽ có kết quả.
Liên Xô và Trung Quốc cũng đưa ra những tư vấn trái ngược nhau.
Nhằm khóa miệng giới chỉ trích và phá bế tắc,
Lê Duẩn bắt đầu hoạch định
một kế hoạch mới và mạo hiểm hơn
kế hoạch của ông hồi năm 1964.
Ông gọi kế hoạch này là “Tổng tấn công, Tổng nổi dậy”.
Các đơn vị Bắc Việt và Việt Cộng sẽ đồng loạt
tấn công vào các đô thị Nam Việt Nam
và các căn cứ quân sự.
Lê Duẩn tin đợt tấn công này
sẽ châm ngòi cho dân chúng đồng loạt nổi dậy.
Các cú đánh cùng lúc sẽ tiêu diệt chế độ Sài Gòn,
khiến Washington không còn cách nào ngoài rút lui.
Cả ta và họ đều có những tay ngông cuồng.
Mà một khi họ đã tự thuyết phục mình
rằng cách này sẽ đem lại chiến thắng,
thì họ sẽ tự huyễn hoặc bản thân.
Họ tự cho là sẽ thắng dù có người ở Miền Nam phản ứng:
“Không làm cách này được đâu”.
Những ai nói thế bị cho là chủ quan,
bị bắt im miệng và phục tùng.
Lê Duẩn vô hiệu hóa những ai phản đối kế hoạch.
Thành viên ban tham mưu của Tướng Giáp bị bắt giam.
Thư ký của Hồ Chí Minh cũng bị bắt.
Hàng trăm nhà báo, sinh viên,
thậm chí các anh hùng thời chống Pháp
cũng bị bắt giữ.
Nhiều người bị nhốt trong trại giam thời Pháp
mà tù binh Mỹ ở đó gọi là
khách sạn “Hilton Hà Nội”.
Ngày được chọn để tổng tấn công
là ngày 31/1 năm 1968,
ngày đầu tiên của năm Âm lịch,
còn gọi là Tết.
Hàng trăm, rồi hàng ngàn bộ đội chủ lực Bắc Việt
mặc thường phục bắt đầu luồn về Nam
nhập vào hàng vạn quân Việt Cộng tại chỗ.
Để chuẩn bị cho cuộc tấn công,
phía Bắc Việt hy vọng nhử lực lượng Mỹ và Nam Việt Nam khỏi thành thị
và các căn cứ quân sự lớn.
Đế thực hiện kế hoạch, họ tấn công hàng loạt
các cứ điểm hẻo lánh gần Campuchia, Lào và Khu phi quân sự.
Các đòn đánh ban đầu này được gọi là các “trận đánh ngoại biên”.
Cồn Tiên là mục tiêu đầu tiên.
Trong tháng 9 và 10,
khi đơn vị của John Musgrave và Roger Harris
đang thay nhau phòng thủ cồn Tiên,
quân Bắc Việt siết dần thòng lọng xung quanh.
Cách duy nhất để ra vào là bằng trực thăng.
Cồn Tiên tiếng Việt nghĩa là “cồn của tiên”.
Ở Cồn Tiên giống như cá nằm trong chậu.
Chúng tôi là cá, còn họ dùng súng hoa cải,
dí nòng vào chậu mà bắn,
không trúng cái nọ cũng trúng cái kia.
Cồn Tiên diện tích nhỏ thế,
mà họ dùng pháo đặt ở Bắc Việt Nam dập vào thì làm sao mà trượt được.
Chưa bao giờ tôi sợ đến thế.
Chính vì thế, bây giờ tôi chẳng sợ gì nữa.
Vậy đấy...
chẳng làm gì được cả.
Cứ nằm nghe tiếng hỏa tiễn bắn tới
và cầu cho nó đừng rơi trúng mình.
Câu hỏi lớn nhất có vẻ là
Bắc Việt có định đánh chiếm Cồn Tiên không.
Thủy quân lục chiến tăng quân số gấp 3 để trấn giữ cứ điểm,
và điều vài tiểu đoàn nữa sẵn sàng tăng cường.
Tôi ngồi trong nước,
ngủ trong nước,
ăn cũng trong nước, vì công sự ngập hết.
Công sự mà ngập thì người bị thương có khi còn chết đuối được.
Suốt ngày đổ đầy bao cát,
đắp công sự hết lớp này đến lớp khác.
Nhiều bùn, máu...
và pháo kích.
Trên đó là đồi đất đỏ.
Thứ đất rất dính, đến mức trì ta xuống và nuốt luôn cả giầy.
Rất khó chạy trên loại đất đấy. Khi ở vị trí bị bắn vào
bằng pháo hạng nặng, thì chạy được là rất quan trọng.
Trong đợt vây hãm mùa thu năm 1967,
chúng tôi nhận được báo qua bưu điện,
báo chí gọi chúng tôi là pháo đài Alamo.
Chúng tôi biết số phận lính xấu số ở Alamo chứ.
Chúng tôi biết diễn biến ở đó.
Cứ mỗi giờ lại có một đợt pháo.
Pháo xé người ra từng mảnh. Theo đúng nghĩa đen.
Có khi thấy ... một chiếc giày và khúc chân trong đó.
Phải xem khúc chân đó đen hay trắng
để xác định lính da trắng vừa ở đó là ai?
còn lính da đen là ai? Sau đó cố nhớ và ghi lại
rồi bỏ vào trong túi màu xanh,
cứ thế đưa về tuyến sau,
ghi là Hạ sĩ Thủy quân lục chiến A, B, C.
Đôi khi không chắc lắm, vì thi thể bị xé ra từng mảnh,
chỉ còn lại một bàn chân hoặc một khúc tay.
Tôi đem theo cuốn lịch bỏ túi của hãng bảo hiểm Clifford Forlow.
Bố tôi dùng bảo hiểm của hãng này.
Tôi tỉ mỉ đánh dấu từng ngày.
Đến tháng 10, chúng tôi lại lên Cồn Tiên.
Tôi ngừng đánh dấu vì nghĩ: “Vô ích thôi.
Lần này đi ... chắc tôi không về nữa.
Tôi không còn sống mà về được đâu. Nên đánh dấu mà làm gì?”
Thế là tôi bỏ, không đánh dấu nữa.
Tôi có dịp gọi điện cho mẹ tôi.
Tôi kể với bà những gì đang diễn ra.
Tôi bảo bà đừng có tin điều báo viết hay chiếu trên truyền hình
vì chúng ta đang thua trận.
Tôi còn nói: “Chắc mẹ không gặp lại con đâu,
vì bọn con ở tiền đồn cực Bắc.
Từ đây nhìn thẳng qua Bắc Việt Nam,
thấy cả lửa đầu nòng pháo”.
Tôi bảo: “Mọi người sắp chết hết.
Chắc con không trở về đâu”. Mẹ tôi bảo: “Không, con sẽ trở về”.
Bà bảo: “Mẹ cầu Chúa hàng ngày, và con là người đặc biệt. Con sẽ trở về”.
Tôi thì bảo: “Mẹ ơi, mẹ nào cũng nghĩ con mình đặc biệt cả.
Con toàn phải xếp mảnh xác của người đặc biệt vào bao đây này”.
Tôi cảm giác bà tránh thực tế
là con trai duy nhất sẽ chết ở Việt Nam.
Tôi nói: “Mẹ, con không đùa đâu”.
Tôi nói: “Ở đây ai cũng chết hết. Bọn con rồi sẽ chết hết”.
Nhưng bà bảo: “Con sẽ không chết.
Con sẽ không chết”.
Điều cuối cùng bà nói với tôi là:
“Chúa sẽ an bài cho con”.
Tôi bảo: “Vâng, phải rồi!” và cúp máy.
Ông Stout, ông ở Việt Nam thời gian nào?
Tôi ở Việt Nam từ tháng 9 năm 1966 đến tháng 9 năm 1967, một năm.
Ở đơn vị nào?
Lữ đoàn 1, Sư đoàn 101 Không vận.
Trong thời gian ở Việt Nam,
ông có chứng kiến tội ác của lính Mỹ không?
Có, tôi có chứng kiến.
Dennis stout, quê ở Phoenix, bang Arizona,
gia nhập Lục quân năm 20 tuổi, chiến đấu 9 tháng.
Bị thương 3 lần, ông trở thành phóng viên quân đội
đưa tin về Trung đoàn 327 của Sư đoàn 101 Không vận.
Ông thường đi theo một trung đội đặc nhiệm
gọi là “Mãnh Hổ” - “Tiger Force”,
các phân đội nhỏ, đặc tuyển, có khả năng
hoạt động trong rừng hàng tuần liền,
cơ động nhanh, đánh hiểm,
chuyên “đánh du kích bằng du kích chiến”.
Tiger Force tác chiến ở 6 tỉnh khác nhau,
thường xuyên chịu tổn thất nặng.
Khi ta vừa mất bạn thân nhất và muốn trả thù,
sĩ quan thường bảo: “Không được làm thế”.
Nếu cứ ngoan cố làm thì sẽ lãnh hậu quả.
Nhưng khi chính sĩ quan - cả trung đội trưởng
và tiểu đoàn trưởng -nói đó là
việc phải làm, thì mất kiểm soát ngay.
Một số người ở MACV lo một đơn vị
hoạt động độc lập như thế sẽ khó kiểm soát.
Nhưng Tướng Westmoreland và các chỉ huy
lại hâm mộ Tiger Force vì họ dữ dằn nhưng chắc chắn.
Hè năm 1967, Tiger Force được điều vào
thung lũng Sông Vệ màu mỡ.
Toàn bộ dân ở đây đã được lùa khỏi nhà và dồn vào trại tị nạn.
Nhưng một số người quay lại
tiếp tục làm ruộng như từ xưa tới nay.
Thung lũng được coi là vùng oanh kích tự do,
và Tiger Force hiểu từ này theo nghĩa đen.
“Ở đây không có phe ta” - một trung úy nói với thuộc cấp -
“Cái gì động đậy là bắn”.
Trong vòng 7 tháng, họ giết
nhiều thường dân không vũ trang.
Trong số nạn nhân có hai anh em bị mù,
một vị sư già, phụ nữ, trẻ em,
người già nấp trong hầm trú ẩn,
và ba nông dân đang cấy lúa.
Tất cả đều được báo cáo là “địch quân bị diệt tại trận”.
Những vụ thảm sát này do binh sĩ
của các đơn vị mà tôi đi theo gây ra.
Tiger Force không phải là trung đội duy nhất
đã vượt quá giới hạn mà Dennis stout từng đi theo.
Vụ hãm hiếp và giết chết một cô gái Việt Nam là một điển hình.
Cô bị bắt, bị giữ lại để thẩm vấn.
Cô bị hãm hiếp suốt hai ngày, rồi bị giết vào sáng ngày thứ ba.
Cô ấy bị một hay nhiều người hãm hiếp?
Tất cả, chỉ trừ người lính quân y và tôi, và có lẽ một người nữa trong trung đội.
Ông có phản đối không? Ông có tìm cách ngăn họ không?
Có. Sau vụ hãm hiếp đó, tôi khiếu nại
với thượng sĩ tiểu đoàn, ông bảo chiến tranh nào mà không có mấy vụ này,
và bảo tôi không nên đề cập nữa, chuyện thường tình mà.
Sau đó tôi kể cho sĩ quan tuyên úy,
ông ấy tự đi điều tra,
thấy tôi nói đúng sự thật, nên cùng tôi lên gặp thượng sĩ tiểu đoàn.
Thượng sĩ này bảo rằng ...
Ông ta bảo ông tuyên úy nên chuyên tâm tôn giáo,
bảo ông ấy đi ra, sau đó quay sang bảo tôi kín miệng,
còn bép xép thì khó toàn mạng.
Nhiều năm sau, một người lính khác cũng tiết lộ
thêm nhiều tội ác chiến tranh nữa.
Quân đội điều tra, thấy có cơ sở xác đáng
để đưa 18 thành viên Tiger Force ra tòa về tội giết người hoặc hành hung.
Nhưng không ai bị buộc tội cả.
Hồ sơ chính thức bị chôn vùi trong kho lưu trữ.
Lẽ ra họ phải bị tống vào tù hết. Họ phạm tội giết người. Thế thôi.
Nhưng đồng thời, tôi cảm thấy vụ đó -
mà tôi nghĩ chỉ là cá biệt chứ không phải chuyện tràn lan -
đã vấy bẩn hàng trăm ngàn cựu binh
làm tròn nhiệm vụ, gắng giữ danh dự,
vậy mà bị vơ đũa cả nắm.
Điều tôi ngộ được từ chiến tranh là
con người là thượng đẳng không phải vì tử tế.
Ta là loài rất hung hăng.
Bản chất chúng ta là thế.
Họ hay nói “Quân đội biến bọn nhóc thành cỗ máy giết người”.
Tôi thì nghĩ đây chỉ là cơ hội bộc lộ thôi.
Văn minh tức là học cách chế ngự
những xu hướng hung hăng này.
Và ta phải nhận diện được chúng.
Tôi e ngại cả nước không nhận diện được.
Bao nhiêu lần ta lôi mình vào thế khó vì tự coi là phe chính nghĩa.
Đôi khi, tôi nghĩ nếu đừng nghĩ thế,
ta đã dính vào ít chiến tranh hơn.
Ông Rubin,
ông định đóng cửa Lầu Năm Góc thế nào?
Lầu Năm Góc đại diện cho sự giết chóc trên khắp thế giới.
Nhân dân Mỹ không kiểm soát được những việc chính phủ làm.
Cho nên hàng ngàn người sẽ đến đó
chặn cửa và tràn vào các hành lang,
để Lầu Năm góc phải dừng hoạt động.
Bởi vì Lầu Năm Góc nên ngừng hoạt động.
Điều duy nhất nên làm là đóng cửa Lầu Năm Góc.
Luôn có biểu tình ở New York hoặc Washington vào mùa thu-đông.
Chúng tôi định sẽ đến biểu tình
tại Khu tưởng niệm Lincoln ở Washington vào mùa thu 67,
vận động người biểu tình sang Lầu Năm Góc.
Và sẽ cố làm gì đó mạnh bạo hơn
là chỉ đứng phát biểu phản chiến,
như các cuộc biểu tình bình thường khác.
Vào thời điểm đi từ Khu tưởng niệm Lincoln sang Lầu Năm Góc,
có đến 50 ngàn người tham gia.
Bill Zimmerman, phó giáo sư tâm lý Đại học Brooklyn,
đã chống chiến tranh ngay từ đầu.
Đến nơi, tôi thấy người ta đã thiết lập
hàng rào bảo vệ quanh Lầu Năm Góc để chúng tôi không vào được tòa nhà.
Chúng tôi lấn tới phá hàng rào.
Cuối tuần đó tôi vẫn đi làm.
Mấy cô thư ký phát hoảng không biết người biểu tình sẽ làm gì.
Họ sợ người biểu tình xông vào tòa nhà và hãm hiếp họ.
Đúng là có mấy người trèo được qua tường.
Cảm giác như một cuộc cách mạng vậy.
Có Trời mới biết chúng tôi sẽ làm gì nếu vào trong tòa nhà.
Một số dân hippi nói sẽ nhấc bổng tòa nhà lên.
Người khác bảo sẽ đập phá.
Cũng có người muốn rải tài liệu phản chiến, thuyết phục nhân viên.
Chỉ riêng việc lọt được vào cơ quan đầu não của quân đội Mỹ ...
Đây là lần đầu tiên người biểu tình phản chiến đối mặt với quân nhân tại ngũ.
Chúng tôi không coi họ là kẻ thù.
Chúng tôi coi họ là nạn nhân cuộc chiến.
Nhưng chúng tôi coi chính quyền là kẻ thù.
Tổng thống Johnson tin cộng sản quốc tế
đứng sau lưng các cuộc biểu tình.
Ông ra lệnh cho CIA tìm chứng cứ,
và giận dữ khi CIA không tìm thấy gì.
Ngài Tổng thống phải không? Tôi đây.
Tướng Eisenhower đây. Dạo này ông thế nào?
Tôi vẫn ổn dù tình hình thế này.
Vừa có vụ điên đầu vì mấy đứa sinh viên,
tôi đã bảo Hoover điều tra rồi.
Sinh viên biểu tình đến đây, chúng tôi bắt 600 người,
và làm căng với khoảng 29 người trong đám này.
Phần lớn đúng là bị tâm thần.
Hoover bắt 256 người từng gửi trả thẻ quân dịch.
Cho nên đây là chuyện xử lý bọn tâm thần.
Tôi nghĩ ta nói quá nhiều
về tự do dân sự và quyền cá nhân,
nhưng quá ít về quyền của số đông.
Nguyên nhân là ở chỗ đó. Ta phải ủng hộ
những người mà dân bầu.
Tôi nghĩ chính phủ đang gặp rắc rối.
Thực lòng tôi không muốn nói điều này...
Nhưng theo tôi phe cánh tả đang uy hiếp ta nặng nề nhất
trong suốt 37 năm tôi tham chính.
Họ vận động cả trong nội bộ đảng.
Allard Lowenstein, luật sư 38 tuổi ở New York,
đồng cảm sâu sắc với giới biểu tình phản chiến,
nhưng tin cách hiệu quả nhất để chấm dứt chiến tranh
là thay đổi từ trong hệ thống chính trị,
chứ không phải từ bên ngoài.
Ông nói phải ngăn Lyndon Johnson
tái đắc cử Tổng thống nhiệm kỳ thứ hai.
Ông đi khắp nước để tìm người
sẵn sàng đối đầu với Tổng thống trong kỳ bầu cử sơ bộ đảng Dân chủ sắp đến.
Ông đề nghị Thượng Nghị sĩ Robert Kennedy của bang New York,
người đang bắt đầu chỉ trích chính quyền Johnson về cuộc chiến.
Ông đề nghị Trung tướng James Gavin.
Ông đề nghị Thượng Nghị sĩ George McGovern bang Nam Dakota.
Họ đều từ chối.
Lowenstein vẫn tiếp tục tìm.
Ngày 17/11 năm 1967, tại Căn cứ Sill, bang Oklahoma,
bạn bè và gia quyến của một lính hy sinh
họp mặt để đưa tang, một trong 5 tang lễ quân nhân trong tháng.
Trung sĩ nhất Pascal Cleatus Poolaw thiệt mạng
khi đang cố kéo một đồng đội bị thương
khỏi trận địa gần Lộc Ninh.
Ông là quân nhân ưu tú từng được Huân chương Sao Bạc
trong Thế chiến thứ Hai, 2 huân chương ở Triều Tiên,
và được truy tặng huân chương thứ tư vì chiến đấu gan dạ ở Việt Nam.
Ông là người da đỏ Kiowa.
Ông và 3 con trai nằm trong số
42 ngàn người Mỹ da đỏ phục vụ ở Việt Nam,
tỷ lệ theo đầu người cao nhất trong các nhóm dân tộc tại Mỹ.
Trong tang lễ, vợ của Pascal Poolaw phát biểu.
“Ông ấy đã tiếp bước các tù trưởng vĩ đại” - bà nói -
“Dân tộc sẽ mãi vinh danh và tôn kính ông.
Ông đã hy sinh cho nhân dân và đất nước mà ông hằng yêu dấu”.
Tôi nghe chữ “hippi” lần đầu ở Cồn Tiên.
Ai đó nhận tờ Playboy gửi qua bưu điện,
mà thứ đó cần thiết cho bọn tôi lắm.
Có bài về khu ăn chơi Haight-Ashbury ở San Francisco
kèm theo ảnh mấy cô chạy lông nhông ngực trần, tình miễn phí.
Họ là dân hippi.
Cứ tưởng đọc là híp pai vì có hai chữ p.
“Tôi sẽ về nhập bọn với híp pai, vì bọn con gái chả mặc gì,
lên giường với ai cũng được”. Cả tôi cũng có phần.
Nhưng thông tin duy nhất về phong trào hòa bình
là từ tờ “Sao và Vạch” của quân đội.
Báo này không khách quan lắm.
Thế nên tôi ghét mấy người phản chiến ngay cả khi chưa biết gì về họ.
Mưa gió mùa làm John Musgrave và đồng đội ở Cồn Tiên khổ sở.
Nhưng đến đầu tháng 11, các đợt pháo kích ác liệt nhất đã qua.
Oanh tạc, pháo binh và pháo hạm Mỹ đã gây tổn thất lớn cho địch quân.
Mờ sáng ngày 7/11, hai đại đội của đơn vị Musgrave
được điều ra khoảng 800 mét phía Tây Bắc căn cứ
để càn quét địa bàn này thêm lần nữa.
Chúng tôi đến khu vực nhiều bụi rậm
mọc tràn lên trong rừng.
Rất khó nhìn được xa.
Ba lính Bắc Việt lộ diện giữa bãi trống
và quạt 30 viên AK rồi rút.
Đại đội trưởng bảo: “Diệt mấy tên đó. Đem xác về cho tôi”.
Lúc nào cũng chỉ cho chuyện đếm xác.
Bọn tôi bảo: “Trời, trò này xưa lắm rồi.
Mấy tên đó cố tình lộ diện để dụ ta vào ổ phục kích thôi mà.
Thiếu úy ơi, đừng bị lừa.
Xin ông, chúng đang nhử mồi đấy”.
Nhưng chỉ huy vẫn bảo: “Phải đánh chứ, phải đánh”.
Và...chúng tôi làm theo.
Tôi không kể được gì nhiều về trận phục kích này.
Tôi nằm trong nhóm đầu tiên bị dính đạn.
Một viên quật ngã tôi.
Cậu bắn phóng lựu cũng bị hạ. Chúng tôi cố đưa cậu ấy về.
Từ ngày đầu huấn luyện,
đã học là Thủy quân lục chiến không bỏ đồng đội chết,
và không bao giờ, không bao giờ bỏ đồng đội bị thương.
Vì thế tôi mới còn sống đây.
Khi đồng đội đầu tiên đến cứu, tôi đang nằm úp mặt.
Cậu ấy luồn hai tay xuống dưới vai đỡ tôi lên.
Khẩu súng máy địch ở ngay gần đó,
xa nhất cũng chỉ cách 3 mét.
Cuộc phục kích này ở khoảng cách cực gần. Một trận hỗn chiến.
Địch bắn một loạt trúng ngực, hất tôi văng ra
khỏi tay cậu lính đang đỡ tôi, bắn trúng luôn cậu ấy.
Một cậu lính trẻ khác rất dũng cảm, mới 18 tuổi, quê ở Louisiana,
mới lâm trận lần đầu, nhìn thấy vậy
mà vẫn đến cứu tôi.
Khi vươn ra chỗ tôi thì cậu bị bắn trúng cẳng tay,
và ngã xuống cạnh tôi.
Lúc ấy ngực tôi thủng lỗ to có thể thò nắm tay vào được.
Tôi biết mình đang chết dần.
Tôi nghe thấy tiếng gào ghê rợn,
nên cố định thần xem ai gào ghê thế,
nghe rất là...
Rồi chợt nhận ra chính mình đang gào.
Lúc kéo chúng tôi ra, họ vẫn đang bị quân Bắc Việt truy kích,
nên chốc chốc lại thả chúng tôi xuống
và nằm đè lên trên.
Họ biết hai chúng tôi đang hấp hối. Cậu phóng lựu bị bắn vào ngực phải.
Họ biết hai chúng tôi coi như tiêu rồi. Nhưng lúc ấy chúng tôi còn sống.
Nên họ không bỏ chúng tôi lại. Họ thà chết chứ không bỏ chúng tôi.
Họ vừa lấy thân che chúng tôi, vừa bắn trả quân Bắc Việt;
chồm dậy và kéo chúng tôi đi tiếp; rồi lại thả xuống và nằm che chúng tôi.
Tôi bảo cứ bỏ tôi lại.
Trong lòng tôi muốn thế thật.
Nhưng bỗng tôi lại sợ họ bỏ thật thì sao.
Tôi được kiểm tra vết thương 3 lần.
Người cứu thương bảo:
“Anh này bị bắn xuyên tim hoặc phổi. Không cứu được nữa rồi”,
rồi anh ta bỏ đi.
Tôi nghĩ: “Thôi, đành vậy”.
Sau đó, một trực thăng bay vào,
họ ném tôi lên đó.
Người cứu thương buộc tôi vào cáng, nhìn tôi,
rồi qua sang viên xạ thủ ở cửa hông
và bảo... dẹp tôi sang một bên vì không thể cứu được tôi.
Tôi coi như chết rồi.
Họ chở tôi về trạm quân y Delta ở Đông Hà.
Tôi nghĩ: “OK, tới đây mà mình vẫn sống”.
Một ông bác sĩ đến nhìn, lúc đó tôi vẫn tỉnh táo.
vẫn còn minh mẫn.
Ông ấy kiểm tra mấy thứ. Tôi bị thủng một lỗ to tướng.
Ông ấy nhìn thẳng vào mắt tôi, bảo: “Anh lính, anh theo đạo nào?”
Tôi đáp: “Tôi theo Tin lành”.
Ông ấy nói: “Gọi tuyên úy lại đây. Tôi không giúp được người này”.
Rồi ông ấy bỏ đi.
Một bác sĩ mổ khác đi ngang nhìn tôi.
Từ bé tôi đã được dạy phải lịch sự.
Nên khi ông ấy nhìn, tôi gật đầu và cười với ông ấy.
Ông ấy bảo: “Sao không ai giúp người này?"
Trong đầu tôi nghĩ: “Đúng, sao không ai giúp người này?”
Khi họ gây mê, tôi nghĩ: “Thôi giờ thì tiêu thật rồi” -
kiểu như: “Lạy Chúa, xin phó thác linh hồn cho Người”.
Tôi nghĩ thế là hết.
Khi tỉnh lại trong phòng hậu phẫu, là một cái lều dã chiến,
tôi tự nhủ: “Trời đất quỷ thần”.
Thật không thể tin nổi.
Hôm qua trên bầu trời Hà Nội, 3 máy bay Mỹ bị bắn rơi
và ít nhất 2 phi công bị bắt.
Một trong hai là Thiếu tá Hải quân John McCain,
con trai Tư lệnh Hải quân Mỹ ở châu Ầu.
Hà Nội rất sướng vì bắt được
con trai một đô đốc Mỹ, nên cho phép nhà báo Pháp
vào phỏng vấn McCain trong bệnh viện.
McCain vừa được sắp xương mà không có thuốc giảm đau.
Tên anh là gì?
Thiếu tá John McCain.
Anh đã thực hiện bao nhiêu vụ oanh tạc trước phi vụ vừa rồi?
Khoảng 23.
Anh bị bắn rơi trong trường hợp nào?
Tôi thực hiện phi vụ trên thành phố Hà Nội,
tôi ném bom và bị tên lửa hoặc súng phòng không bắn trúng,
tôi không rõ nữa, máy bay rơi thẳng xuống,
tôi nhảy dù, bị gãy chân và cả 2 tay,
rơi xuống hồ; nhảy dù xuống hồ.
Vài người Bắc Việt kéo tôi lên
đưa vào bệnh viện, tôi suýt chết ở đó.
Tôi chỉ muốn nói ...
...với vợ tôi ...
...rằng tôi sẽ bình phục ...
...Tôi yêu cô ấy, hy vọng sớm gặp lại cô ấy.
Sau cuộc phỏng vấn, McCain bị đánh
vì không tỏ lòng biết ơn đầy đủ với những người bắt ông.
Suốt mùa thu 1967, quân Bắc Việt và Việt Cộng
tiếp tục hàng loạt “trận đánh ngoại biên”
nhằm chuẩn bị cho cuộc tấn công bất ngờ
6 tháng sau đó.
Cồn Tiên, nơi John Musgrave bị thương, bị tấn công đầu tiên.
Rồi đến căn cứ Việt Nam Cộng Hòa ở Sông Bé,
rồi đến cứ điểm quân Nam Việt Nam nằm liền kề thị xã Lộc Ninh.
Ở đây, các đơn vị Bắc Việt lớn
và quân chủ lực Việt Cộng phối hợp tấn công,
đánh 5 ngày để giữ khu vực họ vừa chiếm,
việc trước đây họ chưa từng làm.
cấp chỉ huy Mỹ bối rối.
Sau đó, đầu tháng 11, Bộ chỉ huy Mỹ
nhận tin báo 5 trung đoàn Bắc Việt
và 1 tiểu đoàn Việt Cộng - khoảng 7 ngàn quân -
lại tập trung trên Tây Nguyên
quanh trại Lực lượng đặc biệt Mỹ ở Đắc Tô.
Trong số quân Bắc Việt có Nguyễn Thanh Sơn,
người hăng hái đi chiến đấu đến mức
nhét đá vào túi quần cho đủ chuẩn cân nặng.
Khi quân Bắc Việt triển khai,
Westmoreland cũng đưa quân lên Đắc Tô,
đúng ý đồ của đối phương.
Trong số quân Mỹ có lính Lữ 173 Không vận,
tức “Lính cứu hỏa của Westmoreland”.
Đại thể chúng tôi biết sẽ không trở lại đây
trừ phi có đụng độ lớn.
Biết ngay là khu vực này đầy quân Bắc Việt,
và họ đến không phải để tránh,
mà chính là để đánh chúng tôi.
Trung úy Matthew Harrison,
lúc này ở Đại đội A Tiểu đoàn 2,
đại đội từng bị phục kích hồi tháng 6
và thương vong lớn ở sườn Đồi 1338,
chỉ cách đó hơn 20 km về phía Đông.
Quân Bắc Việt khác Việt Cộng. Tìm được Việt Cộng là diệt được,
còn tìm được quân Bắc Việt, thì vấn đề là sau đó làm gì nữa.
Trung đoàn 174 của Quân đội Bắc Việt đã chờ sẵn.
Nguyễn Thanh Sơn và đồng đội phục sẵn
trên cao điểm mà họ biết Mỹ muốn kiểm soát -
Đồi 875.
Sáng Chủ nhật ngày 19/11 năm 1967,
các đại đội A, c, D được lệnh đánh chiếm Đồi 875.
Matt Harrison bị thương trong cuộc đụng độ trước,
không được phép đi cùng binh lính.
Ông hồi hộp theo dõi diễn biến qua bộ đàm.
Pháo hạng nặng và nhiều phi đội F-100 oanh tạc
sườn đồi phía trước họ, nhằm tiêu diệt địch
trước khi lính dù vào tầm bắn.
3 đại đội tiến lên sườn dốc.
Đại đội c và D đi đầu,
Đại đội A đi phía sau.
Lính dù cẩn trọng bước ra khoảng trống
đầy cây đổ ngổn ngang vì oanh tạc,
chỉ cách đỉnh đồi khoảng 300 mét.
Hàng ngàn viên đạn liên thanh xé không khí.
Lựu đạn Trung Quốc lăn lông lốc xuống sườn đồi.
Quân Mỹ cố gắng ẩn nấp sau cây đổ,
dùng mũ sắt cào đất, cố đào hố chiến đấu.
Đại đội c và D bị hỏa lực ghim chặt và bị xé ra từng cụm.
Trong khi đó, gần chân đồi,
một nhóm quân Bắc Việt khác đánh úp Đại đội A từ phía sau.
Địch bị Binh nhất Carlos Lozada dân khu Bronx
phát hiện ra khi họ đang luồn trong cây leo dốc.
Lúc đại đội vội vã leo dốc,
kéo theo thương binh,
Lozada cố bắn yểm trợ, cầm đại liên M-60 ngang hông mà bắn,
rồi bị một viên đạn bắn trúng đầu.
Ông được truy tặng Huân chương Danh dự.
ở quê nhà, các bản tin tối đều mở đầu bằng tin về trận đánh.
Chiến dịch Đắc Tô đã bước sang ngày 19,
một trong những chiến dịch đẫm máu nhất của cuộc chiến Việt Nam,
và chưa có dấu hiệu chấm dứt.
Cuối tuần qua, 3 đại đội thuộc Lữ 173 Không vận di chuyển dọc sông,
theo đường quân Bắc Việt thường thâm nhập,
đến chỗ này cạnh Đồi 875.
Họ bị hỏa lực mạnh bắn từ trên đồi.
2 trong 3 đại đội tiến lên chiếm đồi, đại đội còn lại bảo vệ phía sau.
Đến quá trưa, 3 đại đội gần như mất chỉ huy.
Các đại đội trưởng đều chết;
phần lớn sĩ quan và hạ sĩ quan đều đã chết.
số sống sót của 3 đại đội co cụm lại
ở bãi trống, cố gắng hết sức
để thiết lập vành đai phòng thủ.
Bom và napalm Mỹ đánh phá vị trí địch
cho đến tối mịt không nhìn thấy gì.
Rồi một máy bay Mỹ bổ xuống thả 2 quả bom.
Một quả rơi vào chỗ quân địch nấp.
Quả kia rơi thẳng vào chỗ lính Mỹ.
42 người chết tức thì.
Một thiếu úy bị thương nặng tìm được một bộ đàm còn hoạt động.
“Dẹp mẹ mấy cái máy bay đi” - anh gào lên -
“Tụi bay giết chúng tao rồi”.
Đụng độ trên sườn đồi vẫn tiếp diễn.
Binh lính hểt nước uống, đạn dược cạn dần.
Trực thăng tiếp tế bị bắn rơi.
Hôm sau, Matt Harrison theo trực thăng vào trận.
Thật hỗn loạn.
Chỉ còn một đám lính đang đào hào để nấp sau cây cối.
Trời nóng mà 2 ngày họ không có nước uống.
Và hầu như tất cả đều bị thương.
Xung quanh đầy xác chết,
kẻ bị bắn, người bị nổ tung.
Y như dưới 3 tầng địa ngục.
Ngày 23/11,2 tiểu đoàn khác của Lữ 173
cuối cùng cũng lên được đỉnh đồi
đã lấy đi biết bao mạng người.
Nhưng đêm trước, quân Bắc Việt còn lại đã lẩn xuống
phía kia sườn đồi, và biến sang Campuchia và Lào.
Cấp chỉ huy nói phải cho chúng tôi
chiếm đỉnh đồi để lấy lại tinh thần.
Tôi chỉ còn 26 trong số 140 người của đại đội ban đầu,
và cả 26 người đều bị thương.
Harrison và binh lính tuy kiệt sức
vẫn được trực thăng đưa lên đỉnh đồi khác.
Dịp lễ Tạ ơn.
Trực thăng Chinook ầm ĩ đáp xuống,
chở theo gà tây nóng, khoai tây nghiền
và sốt dâu để Lữ 173 ăn bữa tối lễ Tạ ơn.
Với đa số lính, đây là địa điểm hiểm nhất Việt Nam,
mà họ phải đón lễ Tạ ơn ở đó.
Một tay quay phim và một phóng viên đứng lệch một bên,
dùng chúng tôi làm nền.
Tôi còn nhớ nghe tay phóng viên uốn éo:
“Hôm nay là 23/11, ngày Lễ Tạ ơn”.
Tôi giận ghê lắm.
Cứ như thể chúng tôi là diễn viên mua vui.
107 người Mỹ thiệt mạng khi chiếm Đồi 875;
282 người bị thương. Thêm 10 người nữa mất tích.
Không rõ số thương vong của phía Bắc Việt,
nhưng tổn thất cũng được coi là trầm trọng.
Tháng 6, Matt Harrison đã mất 2 bạn học West Point
trên Đồi 1338.
ở Đồi 875, ông mất thêm 2 bạn nữa.
Trong 8 bạn cùng đơn vị ở Tiểu đoàn 2,
bốn người chết và 2 người bị thương.
Chiếm các đỉnh núi trong rừng rậm 3 tầng lá
dọc biên giới Lào và Campuchia
chẳng có ý nghĩa quan trọng nào cả.
Trận Đồi 875, theo tôi nghĩ,
là mô hình thu nhỏ các hành động và sai lầm của chúng ta ở Việt Nam.
Không có lý do gì phải chiếm ngọn đồi đó.
Chúng tôi đặt chân lên đỉnh đồi
khoảng trưa 23/11, và ngồi đó
khoảng nửa giờ hay 1 tiếng, chỉ để định thần và thu dọn mọi thứ.
Rồi trực thăng Chinook bay tới đón chúng tôi đi.
Có khi từ đó về sau chẳng thêm người Mỹ nào lên Đồi 875 nữa.
Chúng ta không đạt được gì hết.
Một thời kỳ mới đã bắt đầu.
Chúng ta đã đạt tới thời điểm bắt đầu có thể nhìn thấy kết cục.
Khi Matt Harrison và đồng đội đánh Đồi 875,
chính quyền Johnson đang tiến hành “Chiến dịch Thành công” -
tuyên truyền thêm ủng hộ cho cuộc chiến
và cách thức tham chiến.
Bộ chỉ huy Mỹ MACV đưa ra số lượng địch quân mới, thấp bất ngờ,
để minh chứng mức tổn thất mà quân Mỹ đã gây ra cho kẻ thù.
Con số này chỉ bằng 1/3 số CIA ước tính,
vì sau khi tranh cãi dằng dai kịch liệt, Westmoreland đã chọn
bỏ số lượng du kích tại chỗ -
nông dân, ông bà già, phụ nữ, và cả trẻ em -
những người giúp gài mìn, lựu đạn và hầm chông,
thủ phạm hơn 1/3 tổng số thương vong của Mỹ.
Tướng Westmoreland nói với báo giới
rằng số xác mà chỉ huy Mỹ công bố
là “rất, rất dè dặt”.
Theo ông, con số này chỉ bằng
“chưa đến 50% tổng số địch quân bị tiêu diệt”.
Đại sứ Ellsworth Bunker cũng lên tiếng,
dùng ẩn dụ từng được chỉ huy Pháp dùng 13 năm trước ở Việt Nam,
không lâu trước thảm bại ở Điện Biên Phủ.
Tôi nghĩ chúng ta bắt đầu thấy ánh sáng cuối đường hầm.
Thưa Đại sứ, ông nói ánh sáng cuối đường hầm.
Đường hầm này dài bao xa?
Tôi nghĩ ta không thể đặt thời hạn cụ thể trong tình huống này.
“Chiến dịch Thành công” của Johnson đã thành công.
Số người Mỹ tin rằng Mỹ đạt được
tiến bộ thực sự trong cuộc chiến đã tăng lên.
Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara
không tham gia chiến dịch tuyên truyền này.
Ông đã thôi ảo tưởng về cuộc chiến
mà ông bỏ bao nhiêu công sức hoạch định.
Ông viết báo cáo mật gửi Tổng thống,
khuyên Johnson giữ nguyên số lượng quân Mỹ,
giao tác chiến tại chỗ cho Nam Việt Nam,
và ngừng ném bom Bắc Việt Nam “để có thể đàm phán”.
McNamara viết: Không có lý do gì để tin
kéo dài việc “gây tổn thất trí mạng,
hoặc trừng phạt nghiêm khắc bằng oanh tạc,
khả dĩ bẻ gẫy được ý chí của Bắc Việt và Việt Cộng.
Nếu tiếp tục chủ trương hiện tại ở Đông Nam Á
thì sẽ nguy hiểm, tổn thất nhân mạng cao,
và gây bất bình cho nhân dân Mỹ”.
Johnson không trả lời.
Thay vào đó, ông dàn xếp cho McNamara
sang làm chủ tịch Ngân hàng Thế giới.
McNamara giữ kín những nghi ngại
từ khi cuộc chiến trên bộ nổ ra
cho đến tận 28 năm sau.
Người kế nhiệm chức Bộ trưởng Quốc phòng là Clark Clifford,
luật sư nổi tiếng ở Washington, cố vấn tin cậy cho các tổng thống Dân chủ.
Johnson tin chắc ông này sẽ ủng hộ chiến tranh.
Trong khi đó, sau cả năm tìm kiếm, Allard Lowenstein cuối cùng
cũng tìm được ứng viên Dân chủ.
Ngày 30/11/1967, Thượng Nghị sĩ Eugene McCarthy, bang Minnesota,
tuyên bố sẽ ra tranh cử.
Đây là vấn đề phải được nêu lên
với nhân dân cả nước trong chiến dịch tranh cử 1968.
Tới cuối năm 1967,
20.057 người Mỹ đã thiệt mạng ở Việt Nam.
Tướng Westmoreland tuyên bố đã đến lúc
phải “tổng tấn công toàn diện”.
Nhưng chỉ một tháng nữa, địch cũng phát động cuộc tấn công tổng lực của họ.